AI nhân văn đang mở ra kỷ nguyên mới, nơi mỗi người Việt có một trợ lý số thấu hiểu sâu sắc văn hoá và nhu cầu cá nhân.

AI nhân văn – Định hướng mới cho Việt Nam

Trong bối cảnh cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu, Việt Nam không chạy đua vũ trang về hạ tầng máy tính khổng lồ. Thay vào đó, đất nước lựa chọn một lối đi riêng: xây dựng hệ sinh thái AI nhân văn – công nghệ đặt con người, văn hoá và bản sắc Việt Nam làm trung tâm, tạo ra những đột phá nhanh chóng trong kinh tế và vị thế quốc tế.

Trợ lý số thuần Việt

Khái niệm “trợ lý số” ở đây không còn là những dòng code khô khan hay câu trả lời máy móc dịch từ tiếng nước ngoài. Đó là một người bạn đồng hành kỹ thuật số, hiểu tiếng Việt, thấu cảm văn hoá và tâm lý đặc thù của người dân – từ nông dân trên đồng ruộng đến cán bộ công chức trong văn phòng.

Điểm khác biệt nằm ở chữ “Thuần Việt” – một AI biết rằng “ăn cơm chưa” không chỉ là câu hỏi sinh học mà còn là lời chào hỏi ấm áp; một AI biết dùng điển tích, ca dao, phong tục để giao tiếp tinh tế. Đây chính là chìa khóa để công nghệ thực sự len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống.

Ứng dụng thực tiễn: Y tế, môi trường và nông nghiệp

Dự án Fi‑Mi – Giám sát không khí di động

Doanh nghiệp và viện nghiên cứu do PGS.TS Nguyễn Phi Lê dẫn dắt đã triển khai dự án Fi‑Mi, lắp đặt cảm biến nhỏ gọn trên xe buýt và các phương tiện công cộng. AI xử lý dữ liệu thời gian thực, vẽ bản đồ chất lượng không khí chi tiết đến từng ngõ ngách, đồng thời xác định nguồn gây ô nhiễm (giao thông, công nghiệp, xây dựng) để nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác.

Hệ thống Smojava – AI trong chế biến nông sản

PGS.TS Nguyễn Minh Tân giới thiệu mô hình Smojava (Smart and Mobile Food Processing), được ví như “Uber” cho ngành chế biến nông sản. AI tự động điều chỉnh nhiệt độ, tốc độ gió trong quy trình sấy thăng hoa hoặc cô đặc ở nhiệt độ dưới 45 °C, giữ nguyên hương vị và hoạt chất quý. Hệ thống di động đưa trạm chế biến tới vườn, giảm chi phí vận chuyển và tận dụng phế phẩm nông nghiệp làm phân hữu cơ ngay tại chỗ. Công nghệ này tiết kiệm hơn 80 % năng lượng so với phương pháp truyền thống, tạo “hộ chiếu xanh” cho sản phẩm vào thị trường EU, Mỹ.

Những dự án này chứng minh AI không chỉ là công cụ mà còn là “bộ não” giải mã tiềm năng nông sản, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô và nâng cao giá trị gia tăng.

Thách thức và con đường phát triển

Đào tạo nhân lực AI thuần Việt

Để xây dựng AI “thuần Việt”, cần một lực lượng chuyên gia sâu về ngôn ngữ, văn hoá và công nghệ. Các chương trình Thạc sĩ, Tiến sĩ chuyên sâu tại các viện nghiên cứu (AI4LIFE, các trường Đại học Bách Khoa) đang được đẩy mạnh, nhằm tạo ra những nhà khoa học có khả năng phát triển mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Xây dựng mô hình ngôn ngữ địa phương

Hiện nay, các LLM như ChatGPT rất mạnh nhưng thiếu nhạy cảm với văn hoá địa phương. Việc xây dựng mô hình ngôn ngữ thuần Việt sẽ giúp AI hiểu được thói quen sinh hoạt, tâm lý bệnh nhân nông thôn, quy trình công vụ 24/7 và nhu cầu học tập của học sinh, từ đó cung cấp tư vấn y tế, hỗ trợ hành chính và cá nhân hoá lộ trình học tập hiệu quả.

Như PGS.TS Nguyễn Phi Lê nhấn mạnh, “Công nghệ không thay thế con người mà là người đồng hành, phục vụ con người”. Khi mỗi người dân có một trợ lý số thuần Việt, nông dân không còn cô đơn trước biến đổi khí hậu, bệnh nhân được chẩn đoán sớm, cán bộ giảm bớt gánh nặng giấy tờ, doanh nghiệp có thể khẳng định vị thế quốc tế nhờ sản phẩm xanh và thông minh.

Kết luận

AI nhân văn không chỉ là xu hướng mà còn là chiến lược quốc gia. Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để thu hẹp khoảng cách với các cường quốc, bằng một chiếc chìa khóa công nghệ mang đậm tính nhân văn. Hãy cùng chia sẻ quan điểm, theo dõi các dự án AI trong nước và tham gia vào hành trình xây dựng trợ lý số thuần Việt cho mọi người.

Tuyết Nhung