Thực tế cơ giới hóa tại HTX Hưng Lợi

HTX Nông nghiệp Hưng Lợi (đại diện 603 ha) đang là ví dụ sống động cho tiềm năng và khó khăn của cơ giới hóa trong Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao.

Trong 50 ha tham gia đề án, chỉ có một máy thu gom rơm tự hành được tài trợ 100% từ Đức, trong khi các thiết bị khác như máy xới, máy gặt đập liên hợp và drone chủ yếu được thuê mướn hoặc tự đầu tư.

Nhờ dịch vụ thuê máy, các công đoạn làm đất, phun thuốc và thu hoạch đã được rút ngắn thời gian, giảm đáng kể sức lao động thủ công. Tuy nhiên, HTX vẫn thiếu máy cuộn rơm và máy lấy rơm tự hành để thu gom phụ phẩm trong mùa nước nổi – một yếu tố then chốt cho “phát thải thấp”.

Giá trung bình một máy thu gom rơm tự hành lên tới 350 triệu đồng, vượt quá khả năng tự đầu tư của hầu hết các hộ và HTX.

Công nghệ then chốt và các rào cản

Khoa học công nghệ đóng vai trò trung tâm trong việc đạt mục tiêu giảm phát thải:

• Máy sạ cụm và sạ hàng thay vì sạ lan, giảm lượng giống, hạn chế sâu bệnh và giảm thuốc bảo vệ thực vật.
• Việc tích hợp sạ hàng với bón phân vùi giúp dinh dưỡng thấm sâu, giảm thất thoát và phát thải.
• Công nghệ san phẳng mặt ruộng bằng tia laser tối ưu quản lý nước và hỗ trợ các thiết bị tự động vận hành.
• Chuỗi cơ giới hoá thu gom rơm rạ: máy cuốn rơm → máy băm rơm → chế phẩm sinh học, không đốt rơm hay vùi rơm trong ruộng ngập nước.

Theo bà Nguyễn Thị Giang, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, để máy móc phát huy hiệu quả cần:

1. Đổi thửa, tạo ra các cánh đồng quy mô lớn.
2. Nâng cấp giao thông nội đồng đủ tải trọng cho máy gặt, máy kéo và drone.
3. Hoàn thiện hệ thống thủy lợi, lắp trạm bơm có cảm biến mực nước để tưới AWD chính xác.

Giải pháp tài chính và tổ chức

HTX kiểu mới – là đơn vị sở hữu và cho thuê thiết bị – giúp tối ưu công suất và giảm gánh nặng đầu tư cho từng hộ. Tuy nhiên, để mở rộng quy mô cần:

• Hỗ trợ vốn đầu tư và gói tín dụng ưu đãi từ Nhà nước.
• Hợp tác chặt chẽ giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp bao tiêu để liên kết giá bán, tín chỉ carbon và thị trường tiêu thụ.
• Xây dựng hệ thống MRV (đo lường‑báo cáo‑xác minh) để mỗi hạt gạo có “hộ chiếu xanh”.

Kết luận và khuyến nghị

Mặc dù Đề án được hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ, Ngân hàng Thế giới và có nền canh tác tương đối cao, cơ giới hóa vẫn còn vướng mắc về vốn, hạ tầng, nhân lực và thói quen sản xuất. Nếu không tháo gỡ đồng bộ, mục tiêu giảm phát thải và nâng cao giá trị hạt gạo ĐBSCL sẽ khó đạt được.

Để thành công, cần một chiến lược “ba‑cột”:

1. Khoa học công nghệ: áp dụng máy sạ cụm, laser san phẳng, drone và thiết bị thu gom rơm hiện đại.
2. Hạ tầng: nâng cấp giao thông nội đồng, hệ thống thủy lợi, trạm bơm thông minh.
3. Chính sách tài chính: gói vay ưu đãi, hỗ trợ vốn đầu tư cho HTX và doanh nghiệp cung dịch vụ.

Chỉ khi ba yếu tố này đồng bộ, nông dân ĐBSCL mới có thể sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp và đưa “hạt gạo xanh” ra thị trường quốc tế với giá trị gia tăng.

Văn Kim Khanh