Mỹ và Trung Quốc đang chuyển cuộc tranh giành ảnh hưởng chiến lược sang khu vực Mỹ Latin, một sân chơi mới đầy tiềm năng và rủi ro.

Bối cảnh căng thẳng tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc

Vào ngày 23/12, trong một phiên họp đặc biệt của Hội đồng Bảo an, phó đại diện thường trực phái đoàn Trung Quốc tại LHQ, Tôn Lôi, lên tiếng phản đối “mọi hành động đơn phương và bắt nạt” của Washington, ám chỉ lệnh phong tỏa vùng biển Venezuela của Mỹ. Phiên họp được tổ chức theo yêu cầu của Venezuela, với sự ủng hộ của Nga và Trung Quốc.

Phản hồi của phía Mỹ

Đại sứ Mỹ Mike Waltz đáp lại bằng cách khẳng định Mỹ sẽ làm mọi cách để “bảo vệ Tây bán cầu, biên giới và người dân”. Ông cũng tái khẳng định cáo buộc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro liên quan đến băng đảng ma túy Cartel de los Soles, dù chưa có bằng chứng công khai.

Chiến lược địa chính trị mới của hai siêu cường

Những nhà quan sát cho rằng đây không còn là cuộc đua quyền lực ở châu Á‑Thái Bình Dương như trước, mà đã chuyển sang Mỹ Latin. Đầu tháng 12, chính quyền Trump công bố Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) tập trung mạnh vào khu vực này, thay vì “xoay trục” sang Ấn Độ Dương‑Thái Bình Dương.

Chỉ một tuần sau, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra mắt Sách trắng về chính sách đối với Mỹ Latin và Caribe. Theo Catherine Osborn, nhà phân tích của Foreign Policy, chiến lược này hoàn toàn trái ngược với ưu tiên của NSS Mỹ, thể hiện một thông điệp địa chiến lược rõ ràng.

Những mục tiêu cốt lõi của NSS Mỹ

NSS nhấn mạnh việc ngăn chặn các cường quốc bên ngoài xâm nhập vào khu vực mà Washington coi là “sân sau”. Điều này bao gồm việc ngăn chặn việc thiết lập năng lực quân sự hoặc lưỡng dụng (dân‑sự‑quân) của đối thủ, đồng thời kiểm soát các tài sản chiến lược như Kênh đào Panama, các cảng biển Caribe và các trung tâm hậu cần mới nổi.

“Đây là tuyên bố về địa chiến lược: trước khi Mỹ có thể bảo vệ hiện trạng tại Ấn Độ Dương‑Thái Bình Dương, họ phải vô hiệu hoá các mối đe dọa gần nhà”, Jianli Yang, Chủ tịch Sáng kiến Quyền lực Công dân ở Mỹ, nhận xét.

Chiến lược kinh tế của Trung Quốc tại Mỹ Latin

Sách trắng của Bắc Kinh cam kết tăng cường hợp tác kinh tế và viện trợ “không ràng buộc” cho khu vực. Lộ trình bao gồm nông nghiệp, hạ tầng, trí tuệ nhân tạo (AI) và thậm chí cả hàng không vũ trụ, nhằm đưa các nước Mỹ Latin sâu hơn vào chuỗi cung ứng của Trung Quốc.

Những đề xuất này được đánh giá là “đòn bẩy cao” bởi các chuyên gia, vì chúng đáp ứng nhu cầu thực tiễn của các quốc gia trong khu vực mà không kèm theo yêu cầu minh bạch hay quản trị chặt chẽ từ phương Tây.

Jianli Yang nhận xét: “Với thông điệp ‘không kèm điều kiện về chính trị’, Bắc Kinh đã đánh trúng tâm lý của các nước Mỹ Latin đang mệt mỏi với những yêu cầu của phương Tây”.

Phản hồi và chỉ trích của Trung Quốc

Trong khi không đề cập trực tiếp tới Mỹ, tài liệu của Trung Quốc mạnh mẽ chỉ trích “hành vi bắt nạt đơn phương” và chính sách “tách rời” của Washington. Osborn cho rằng đây là một phản bác gián tiếp đối với cách tiếp cận của chính quyền Trump.

Động thái của các quốc gia Mỹ Latin

Hầu hết các chính phủ trong khu vực đang cố duy trì cân bằng giữa hai siêu cường. Brazil và Mexico có xu hướng ủng hộ các chuẩn mực thương mại của Trung Quốc, dù đã áp thuế bảo hộ đối với hàng Trung Quốc trong năm nay. Argentina, ngược lại, thắt chặt quan hệ với Mỹ nhưng vẫn gia hạn thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với Trung Quốc.

Áp lực của Mỹ và triển vọng dài hạn

Những biện pháp áp lực đơn phương của Trump, như lệnh phong tỏa Venezuela và triển khai hạm đội lớn nhất từng có ở Mỹ Latin, có thể mang lại những thỏa thuận ngắn hạn cho Washington. Tuy nhiên, các nhà chuyên gia cảnh báo rằng trong dài hạn, các quốc gia trong khu vực có thể nghiêng về phía Trung Quốc – một đối tác kinh tế hấp dẫn hơn và ít gò bó về chính trị.

Trong một buổi phỏng vấn với NBC News ngày 18/12, Tổng thống Trump không loại trừ khả năng xảy ra chiến tranh với Venezuela và cho rằng thời gian nắm quyền của Tổng thống Nicolas Maduro “không còn nhiều”.

Những tuyên bố này đánh dấu bước leo thang mới trong chiến dịch áp lực của Washington, sau khi Mỹ đã thực hiện các cuộc không kích vào các tàu được cho là chở ma túy ở Caribe và liệt một số nhóm tội phạm Venezuela vào danh sách tổ chức khủng bố.

Oliver Stuenkel, thành viên Quỹ Carnegie, nhấn mạnh: “Sự thỏa mãn nhất thời với chính sách gây áp lực có thể khiến các quốc gia trong khu vực hợp lực chống lại Mỹ, mở ra cơ hội cho Trung Quốc trở thành đối tác hấp dẫn hơn”.

Thanh Tâm (Theo Xinhua, National Review, Foreign Policy)

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump triệu hồi gần 30 đại sứ tại nhiều quốc gia đã gây ra những lo ngại về khoảng trống lãnh đạo và hiệu quả ngoại giao của Mỹ.

Phản ứng từ các nghị sĩ

Nhóm 10 nghị sĩ Dân chủ thuộc Ủy ban Đối ngoại Thượng viện đã gửi thư tới Tổng thống Trump, bày tỏ quan ngại về quyết định triệu hồi gần 30 đại sứ. Họ mô tả đây là “động thái chưa từng có tiền lệ” và cảnh báo rằng việc này có thể gây tổn hại đến uy tín của Mỹ trên thế giới.

Quan điểm của Bộ Ngoại giao Mỹ

Bộ Ngoại giao Mỹ cho rằng việc triệu hồi đại sứ là “quy trình tiêu chuẩn” của bất kỳ chính quyền nào. Tuy nhiên, nhận định này đã bị nhiều cựu quan chức và chuyên gia ngành ngoại giao phản bác.

Nhận định từ chuyên gia

Chủ tịch Hiệp hội Ngoại giao Mỹ, John Dinkelman, cho rằng quyết định triệu hồi gần 30 đại sứ cùng lúc là chưa từng có tiền lệ và có thể gây suy yếu nghiêm trọng năng lực ngoại giao của Mỹ. Ông cảnh báo rằng việc thay thế những đại sứ giàu kinh nghiệm bằng nhân sự mới có thể dẫn đến giảm hiệu quả hoạt động.

Hệ lụy đối với quan hệ quốc tế

Các nhà phân tích lo ngại rằng việc Mỹ bỏ trống hàng loạt vị trí đại sứ sẽ tạo cơ hội cho các đối thủ như Trung Quốc và Nga tăng cường ảnh hưởng tại nhiều khu vực.

Tác động đến chiến lược ngoại giao

Một số nhà phân tích lưu ý rằng dù Tổng thống Trump và các đặc phái viên cấp cao có thể đạt được thỏa thuận ở cấp lãnh đạo, phần lớn công việc thực thi và theo dõi vẫn cần đại sứ quán đảm nhiệm.