Nội dung chính
Thị trường lao động TP.HCM đang đối mặt với nghịch lý “vừa thừa, vừa thiếu” – giải pháp then chốt là sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và Nhà nước.
Bối cảnh thị trường lao động “vừa thừa, vừa thiếu”
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, TP.HCM trở thành siêu đô thị gần 14 triệu dân. Trong 10 tháng đầu năm 2025, thành phố ghi nhận hơn 140.000 lượt tìm việc và 250.000 vị trí tuyển dụng. Tuy nhiên, số liệu này ẩn chứa một thực trạng đáng lo ngại: lực lượng lao động phổ thông dư thừa, trong khi nhu cầu về nhân lực kỹ thuật cao lại khan hiếm.
Thách thức về nguồn nhân lực (2025‑2030)
Dự báo 2025‑2030, TP.HCM sẽ cần 800.000‑1 triệu lao động mới, trong đó 70% thuộc ngành dịch vụ và công nghiệp công nghệ cao. Đồng thời, tỷ lệ tham gia lao động mới hàng năm giảm mạnh: từ 1,1 triệu người (15 năm trước) xuống còn 575.000 người năm 2024 và dự kiến 500.000 người quý III/2025. Áp lực tạo 1,6 triệu việc làm mới mỗi năm nhưng thực tế chỉ đáp ứng được khoảng 600.000, dẫn tới nguy cơ “chưa giàu đã già”.
Giải pháp: Gắn kết nhà trường – doanh nghiệp
Các chuyên gia đồng thuận rằng việc thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn phụ thuộc vào mối quan hệ ba chiều: Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. TS Ngô Hồng Điệp (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ Dầu Một) nhấn mạnh: “Nhà trường là doanh nghiệp, sinh viên là sản phẩm, doanh nghiệp là khách hàng. Doanh nghiệp phải tham gia từ khâu thiết kế chương trình tới thực hành thực tế.”
Mô hình thực tiễn tại các trường
- Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM: sinh viên ngành hàng không, hàng hải, đường sắt tốc độ cao thực tập 3‑6 tháng, nhận lương lên tới 15 triệu đồng/tháng, giúp họ nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc.
- Đại học Nông Lâm TP.HCM: xây dựng “bức tường vinh danh” ghi nhận doanh nghiệp đồng hành; một doanh nghiệp đã tài trợ ký túc xá miễn phí cho sinh viên hơn 10 năm.
Đào tạo trong kỷ nguyên số: Linh hoạt và thích ứng
TS Dương Tôn Thái Dương (Phó Ban Đào tạo Đại học Quốc gia TP.HCM) chỉ ra ba xu hướng chính: thị trường lao động phẳng hoá, nhu cầu phát triển ngành mới, và áp lực người lao động phải liên tục nâng kỹ năng. Trường Đại học Quốc gia TP.HCM đã:
- Tăng 50% thời lượng thực hành.
- Đào tạo đa ngành, kết hợp năng lực số và ngoại ngữ.
Xu hướng tuyển dụng và công nghệ
Doanh nghiệp hiện nay ưu tiên tuyển “phù hợp” – đúng thời điểm, đúng vị trí – hơn là chỉ “giỏi”. Thị trường lao động đang chuyển sang “nền kinh tế gig”, nơi người lao động tự do chọn ca, địa điểm và thời gian.
Công nghệ AI, dữ liệu hành vi và chatbot rút ngắn thời gian, chi phí tuyển dụng. Tiêu chí đánh giá chuyển từ “bằng cấp” sang “khả năng làm được gì”, “kỹ năng học hỏi nhanh”, “giao tiếp” và “sử dụng công nghệ”.
Kết luận và đề xuất hành động
Để giải quyết bài toán nguồn nhân lực, ba trụ cột cần đồng lòng:
- Nhà nước: hoàn thiện thể chế, tạo cơ chế hợp tác đặt hàng và đồng kiến tạo.
- Nhà trường: đổi mới chương trình, tăng cường thực hành, phát triển kỹ năng mềm và số.
- Doanh nghiệp: tham gia sâu vào quá trình đào tạo, coi đó là đầu tư chiến lược.
Chỉ khi “siết chặt tay” thực chất, TP.HCM mới có thể xây dựng một thế hệ lao động vừa chuyên môn cao, vừa linh hoạt, góp phần phát triển bền vững cho siêu đô thị và toàn quốc.
